Zaćma: jak rozpoznać pierwsze objawy i kiedy iść do okulisty

Wielu z nas zauważa z czasem, że przez mgiełkę widzi gorzej niż kiedyś, a światła samochodów w nocy oślepiają bardziej niż dawniej. Często zrzucamy to na zmęczenie albo na brak nowych okularów. Jedną z najczęstszych przyczyn takich zmian jest zaćma, czyli zmętnienie soczewki oka. Ten tekst pomoże Ci zrozumieć, czego się spodziewać i kiedy warto umówić wizytę.

Czym jest zaćma

Soczewka to przezroczysta struktura w oku, która razem z rogówką skupia światło na siatkówce. Zaćma (katarakta) polega na stopniowym mętnieniu soczewki. Światło przechodzi przez nią gorzej, więc obraz staje się mniej ostry, jakby patrzyło się przez zaparowaną szybę. Zmiany zwykle narastają powoli, przez miesiące lub lata, i najczęściej dotyczą obu oczu, choć nie zawsze w jednakowym stopniu.

Zaćma jest częsta z wiekiem. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) to jedna z głównych przyczyn utraty wzroku na świecie, ale jednocześnie jedna z tych, które można skutecznie leczyć operacyjnie.

Jak się objawia

Objawy zależą od tego, gdzie w soczewce znajduje się zmętnienie i jak jest duże. Najczęściej spotyka się:

• rozmyte, zamglone widzenie, szczególnie z dala;
• blaknięcie kolorów, które wydają się żółtawe lub brunatne;
• nasilone olśnienie od słońca, reflektorów i lamp;
• gorsze widzenie nocą i przy słabym świetle;
• częste zmiany mocy okularów lub wrażenie, że okulary przestają pomagać;
• podwójne widzenie w jednym oku.

Jeśli zauważasz takie zmiany, nie musisz od razu wiedzieć, co je powoduje. Ważne, by sprawdzić wzrok u okulisty, bo podobne objawy mogą mieć też inne przyczyny, na przykład suchość oka, wadę refrakcji czy zmiany w siatkówce.

Co zwiększa ryzyko

Zaćma rozwija się najczęściej po 60. roku życia, ale może pojawić się wcześniej. Sprzyjają jej:

• wiek;
• palenie tytoniu;
• długotrwałe narażenie oczu na promieniowanie UV bez ochrony;
• cukrzyca i inne choroby przewlekłe;
• wcześniejsze urazy oka lub długotrwałe stosowanie niektórych leków, na przykład sterydów, tylko na zalecenie lekarza;
• rodzinne obciążenie.

Na część czynników nie masz wpływu, ale palenie i ekspozycję na słońce możesz ograniczyć. Osoby z cukrzycą i przewlekłymi chorobami warto kontrolować regularnie, po uzgodnieniu z lekarzem prowadzącym.

Jak wygląda diagnoza

Okulista zaczyna od wywiadu, czyli rozmowy o objawach, przyjmowanych lekach i chorobach. Następnie wykonuje badanie ostrości wzroku, pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego i ocenę przedniego odcinka oka. Najważniejsze jest badanie w lampie szczelinowej, czyli mikroskopie, którym lekarz ogląda soczewkę. Często rozszerza się wcześniej źrenicę kroplami, aby zobaczyć ją dokładniej. Po kroplach widzenie bywa przez kilka godzin rozmazane i olśniewające, dlatego dobrze zabrać okulary przeciwsłoneczne i nie prowadzić samochodu zaraz po badaniu, jeśli czujesz się niepewnie.

Leczenie

Nie ma leków, które cofają zaćmę ani zatrzymują ją na stałe. Krople do oczu i suplementy nie usuwają zmętnienia soczewki, dlatego nie należy ich traktować jako leczenia. Jedyną skuteczną metodą jest operacja polegająca na usunięciu zmętniałej soczewki i wszczepieniu sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej.

Zabieg wykonuje się zwykle w znieczuleniu miejscowym, często w trybie jednodniowym. Decyzja o operacji należy do lekarza i zależy od tego, jak bardzo zaćma przeszkadza w codziennym funkcjonowaniu, na przykład w prowadzeniu auta, czytaniu czy poruszaniu się po domu. Nie ma potrzeby operować zbyt wcześnie, jeśli objawy są łagodne. Dobrze wiedzieć, że badania nad nowymi metodami trwają, ale część z nich jest wciąż na wczesnym etapie. Więcej o jednym z takich kierunków przeczytasz w powiązanym tekście: mini soczewki z ludzkich komórek macierzystych, czyli nowe badania nad zaćmą. Na dziś to jednak eksperymenty, a nie metoda dostępna w gabinecie.

Jak dbać o wzrok na co dzień

1. Noś okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV, także w pochmurne dni.
2. Nie pal tytoniu i unikaj biernego palenia.
3. Kontroluj cukier we krwi, jeśli masz cukrzycę, zgodnie z zaleceniami lekarza.
4. Jedz zróżnicowane posiłki z warzywami i owocami. Dieta nie zastąpi wizyty u okulisty, ale jest elementem zdrowego stylu życia.
5. Raz na jakiś czas sprawdzaj wzrok, zwłaszcza po 50. roku życia.

Kiedy do lekarza

Umów się na wizytę do okulisty, jeśli widzisz coraz gorzej przez kilka tygodni, zwłaszcza gdy nowe okulary nie poprawiają ostrości. Nie czekaj, jeśli zauważasz blaknięcie kolorów albo problemy z jazdą nocą.

Kiedy pilnie po pomoc: jeśli nagle tracisz wzrok w jednym oku, pojawia się ból oka z zaczerwienieniem, nudnościami lub bólem głowy, albo widzisz błyski i zasłonę przesłaniającą obraz, zgłoś się na pilną pomoc okulistyczną. Gdy nagłe pogorszenie wzroku towarzyszy silnemu bólowi głowy, osłabieniu, zaburzeniom mowy lub zawrotom, zadzwoń pod 112.

Najczęstsze pytania

Czy zaćma przechodzi sama?

Nie. Zmętnienie soczewki nie cofa się samo. Może jednak postępować wolno, dlatego część osób przez długi czas żyje z lekkimi objawami i nie wymaga operacji.

Czy po operacji zaćmy trzeba nosić okulary?

Zależy to od indywidualnego przypadku i rodzaju wszczepionej soczewki. Okulista omówi z Tobą, czy po zabiegu będą potrzebne okulary do czytania lub do dali.

Czy zaćma boli?

Zwykle nie. Ból oka nie jest typowym objawem zaćmy. Jeśli pojawia się ból, zaczerwienienie lub nagłe pogorszenie widzenia, nie czekaj i skontaktuj się z lekarzem jak najszybciej.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Jeśli masz niepokojące objawy, skontaktuj się z lekarzem, a w nagłych przypadkach dzwoń pod 112.