Zawroty głowy u seniora: kiedy to przejściowe, a kiedy pilnie dzwonić pod 112

Zawroty głowy to jedna z najczęstszych skarg zgłaszanych lekarzowi po sześćdziesiątce. Dla jednych oznaczają krótkie uczucie zachwiania, dla innych wrażenie, że pokój wiruje, albo nagłe „odpłynięcie” przed omdleniem. Dobra wiadomość jest taka, że większość przyczyn da się rozpoznać i leczyć, a zmiany w codziennych nawykach często przynoszą dużą ulgę. Poniżej wyjaśniamy, jakie są najczęstsze przyczyny, kiedy można je obserwować w domu i w jakich sytuacjach nie wolno zwlekać.

Czym różnią się zawroty głowy

Lekarze rozróżniają kilka rodzajów dolegliwości, bo każdy wskazuje na inny mechanizm:

• Zawroty wirowe (uczucie, że otoczenie lub my sami się kręcimy) często wiążą się z problemami błędnika, czyli narządu równowagi w uchu wewnętrznym.
• Zachwianie (uczucie niestabilności, „chodzenia jak po wacie”) bywa związane z problemami czucia w nogach, wzroku lub mięśni.
• Przedomdleniowe osłabienie (ciemnieje przed oczami, robi się blado, pocisz się) zwykle wynika z chwilowego spadku ciśnienia lub niedostatecznego ukrwienia mózgu.

Warto zapisać, jak to wygląda u Ciebie: co dokładnie czujesz, jak długo trwa epizod, czy pojawia się przy wstawaniu, czy przy odwracaniu głowy i czy towarzyszą mu inne objawy. Te informacje bardzo pomagają lekarzowi.

Najczęstsze przyczyny u seniorów

Zawroty głowy rzadko mają jedną przyczynę. Do najczęstszych należą:

• Zawroty ortostatyczne, czyli spadek ciśnienia po szybkim wstaniu z łóżka lub krzesła. Organizm nie zdąża wyrównać krążenia i w mózgu na chwilę brakuje krwi.
• Odwodnienie, które z wiekiem bywa trudniejsze do zauważenia, bo odczucie pragnienia słabnie.
• Zaburzenia równowagi w uchu wewnętrznym, na przykład łagodne napadowe zawroty położeniowe, które pojawiają się przy zmianie pozycji głowy.
• Działania uboczne leków, zwłaszcza tych obniżających ciśnienie, uspokajających i nasennych. Nie należy ich odstawiać samodzielnie. Jeśli podejrzewasz, że lek daje zawroty, powiedz o tym lekarzowi lub farmaceucie.
• Choroby przewlekłe, takie jak cukrzyca, choroby serca czy problemy z tarczycą, które wymagają oceny lekarskiej.
• Anemia (niedokrwistość, czyli zbyt mała liczba czerwonych krwinek) i odwodnienie, które można sprawdzić podstawowymi badaniami krwi.

Kiedy zawroty zwykle mijają same

Krótki epizod po gwałtownym wstaniu, który ustępuje w ciągu kilkudziesięciu sekund po usiadnięciu, jest częstym zjawiskiem. Warto wtedy wstawać powoli: najpierw usiąść na brzegu łóżka, chwilę posiedzieć, dopiero potem stanąć. Pomocne bywa też stabilne oparcie w pobliżu, na przykład poręcz.

Jeśli zawroty pojawiają się rzadko, nie towarzyszy im nic więcej i nie utrudniają codziennego funkcjonowania, także warto umówić się na wizytę u lekarza rodzinnego. Nie jest to powód do paniki, ale do wyjaśnienia przyczyny.

Kiedy pilnie dzwonić pod 112

Niektóre objawy mogą wskazywać na udar mózgu lub inne stany zagrażające życiu. W takiej sytuacji nie czekaj i zadzwoń pod numer alarmowy 112, jeśli zauważysz:

• nagłe osłabienie lub drętwienie twarzy, ręki albo nogi, zwykle po jednej stronie ciała;
• nagłe trudności z mówieniem, bełkotliwą mowę lub trudność ze zrozumieniem prostych zdań;
• nagłe opadnięcie kącika ust albo nierówność twarzy;
• nagłe, bardzo silne zawroty z wymiotami, podwójnym widzeniem lub brakiem równowagi przy chodzeniu;
• utratę przytomności, nawet krótką;
• zawroty połączone z bólem w klatce piersiowej, dusznością lub silnym bólem głowy, którego nigdy wcześniej nie miałeś.

Przy tych objawach czas ma ogromne znaczenie. Nie prowadź samochodu i nie zostawiaj osoby samej. Jeśli możesz, zapamiętaj, kiedy objawy się zaczęły.

Co możesz zrobić w domu

Kilka prostych nawyków zmniejsza ryzyko zawrotów:

• wstawaj powoli, w kilku etapach;
• pilnuj regularnego picia płynów, a jeśli masz chorobę serca lub nerek, uzgodnij z lekarzem, ile płynów jest dla Ciebie bezpieczne;
• jedz regularnie, bez długich przerw między posiłkami;
• unikaj gorących kąpieli i długiego stania w upale;
• mierz ciśnienie w domu, zapisuj wyniki i pokaż je lekarzowi;
• usuwaj z domu progi, luźne dywany i słabe oświetlenie, bo zawroty łatwo prowadzą do upadków.

Jeśli obawiasz się upadków, przeczytaj także tekst o tym, jak ograniczyć ryzyko upadków seniora w domu.

Kiedy iść do lekarza

Umów się na wizytę, jeśli zawroty wracają, nasilają się, pojawiają się przy określonych czynnościach albo utrudniają chodzenie, prowadzenie samochodu lub codzienne sprawy. Zgłoś też każdą nową zmianę w lekach. Lekarz może zlecić pomiar ciśnienia w pozycji leżąc i stojąc, morfologię krwi, badania glukozy, a w razie potrzeby ocenę układu równowagi.

Jak przygotować się do wizyty

1. Zapisz, kiedy zawroty się pojawiają, jak długo trwają i co je wywołuje.
2. Przynieś listę wszystkich leków i suplementów, także tych kupowanych bez recepty.
3. Zabierz wyniki pomiarów ciśnienia, jeśli je prowadzisz.
4. Przygotuj pytania, na przykład: czy mój lek może powodować zawroty i czy można go zmienić.

Najczęstsze pytania

Czy zawroty głowy są normalną częścią starzenia się?

Nie. Zawroty są częste w starszym wieku, ale nie powinny być traktowane jako nieuniknione. Zwykle mają konkretną przyczynę, którą można wyjaśnić i często leczyć.

Czy suplementy pomogą na zawroty?

Suplementy nie leczą zawrotów i nie zastępują diagnostyki. Przed sięgnięciem po jakikolwiek preparat porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą, bo mogą wchodzić w interakcje z lekami.

Czy po upadku z zawrotami trzeba jechać na pogotowie?

Jeśli po upadku pojawił się ból głowy, wymioty, utrata przytomności, ból biodra lub trudność w chodzeniu, zadzwoń pod 112. Nawet jeśli wszystko wydaje się w porządku, zgłoś upadek lekarzowi rodzinnemu w ciągu kilku dni.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Jeśli masz niepokojące objawy, skontaktuj się z lekarzem, a w nagłych przypadkach dzwoń pod 112.