Test FIT na krew utajoną w kale: jak go wykonać i co oznacza wynik

Test FIT (ang. fecal immunochemical test, czyli immunochemiczny test na krew utajoną w kale) wykrywa niewielkie ilości krwi, których nie widać gołym okiem. Taki wynik nie oznacza automatycznie choroby, ale jest sygnałem, że warto dalej wyjaśnić sprawę z lekarzem. Poniżej opisujemy, jak wykonać test, jak go odczytać i kiedy zgłosić się po pomoc.

Czym jest krew utajona i po co ją badać

Krew utajona to krew, która pojawia się w kale w ilości zbyt małej, by zmienić jego kolor. Może pochodzić z jelita grubego lub odbytnicy. Często jest pierwszym, cichym sygnałem zmian, które da się wcześnie wykryć, na przykład polipów (łagodnych wypukłości błony śluzowej jelita), które z czasem mogą się zmienić w nowotwór.

Badanie przesiewowe to badanie wykonywane u osób bez objawów, po to, by wyłapać problem wcześniej. W Polsce test FIT jest częścią programu profilaktyki raka jelita grubego finansowanego przez NFZ, skierowanego do osób w wieku 50–74 lat. Szczegóły sprawdzisz na stronie pacjent.gov.pl lub w swojej przychodni POZ.

Jak pobrać próbkę krok po kroku

Zestaw do badania zawiera pojemnik lub probówkę z buforem oraz szpatułkę. Instrukcja w zestawie ma pierwszeństwo, ale ogólnie wygląda to tak:

1. Przed pobraniem przygotuj czystą powierzchnię, np. kawałek papieru toaletowego lub podkładkę, i dobrze umyj ręce.
2. Oddaj stolec do czystego naczynia lub na podkładkę, tak żeby nie zmoczyć go moczem ani wodą z toalety.
3. Szpatułką pobierz niewielką ilość stolca z kilku miejsc, zgodnie z rysunkiem w instrukcji.
4. Włóż próbkę do probówki z buforem, szczelnie zakręć i dokładnie wymieszaj zgodnie z zaleceniem.
5. Opisz probówkę imieniem, nazwiskiem i datą pobrania, a następnie dostarcz ją do punktu wskazanego w skierowaniu, zwykle w ciągu kilku dni.

Jeśli masz krwawienie z miesiączki lub z hemoroidów, zapytaj lekarza lub pielęgniarkę, czy pobrać próbkę w innym terminie. Krew z tych źródeł może zafałszować wynik.

Jak czytać wynik

Wynik podaje się najczęściej jako wynik ujemny (negatywny) lub dodatni (pozytywny), czasem z wartością liczbową w μg Hb/g stolca. Granica zależy od laboratorium i stosowanego testu, dlatego zawsze odczytuj wynik razem z jego opisem i normami podanymi przez laboratorium.

• Wynik ujemny oznacza, że w próbce nie wykryto krwi powyżej progu. Nie wyklucza to jednak wszystkich zmian i zgodnie z zaleceniami programu test wykonuje się cyklicznie.
• Wynik dodatni oznacza konieczność dalszej diagnostyki, najczęściej kolonoskopii (badania jelita grubego endoskopem). To nie jest rozpoznanie nowotworu. Większość dodatnich wyników nie kończy się rakiem, ale każdy wymaga wyjaśnienia.

Pamiętaj, że test nie zastępuje wizyty u lekarza, jeśli masz niepokojące objawy.

Co może wpłynąć na wynik

Test FIT jest stosunkowo odporny na czynniki dietetyczne, co jest jego zaletą w porównaniu z dawniejszymi testami na krew utajoną. Mimo to na wynik mogą wpłynąć:

• krwawienie z miesiączki lub z dziąseł, nosa albo hemoroidów,
• niedawne zabiegi endoskopowe lub biopsje,
• pobranie próbki z zanieczyszczeniem moczem lub wodą,
• opóźnienie w dostarczeniu probówki do laboratorium.

Jeśli w dniach przed badaniem przyjmujesz leki przeciwkrzepliwe lub przeciwpłytkowe, nie odstawiaj ich samodzielnie. Zapytaj lekarza, czy i jak uwzględnić je w badaniu.

Kiedy do lekarza

Zgłoś się do lekarza rodzinnego, jeśli:

• wynik testu jest dodatni, nawet jeśli nie masz żadnych objawów,
• zauważasz krew w stolcu, czarny lub smolisty stolec,
• od kilku tygodni zmienił się rytm wypróżnień (częste biegunki lub zaparcia),
• tracisz masę ciała bez wyraźnej przyczyny,
• odczuwasz przewlekły ból brzucha albo uczucie niedokrwistości, np. szybkie męczenie się.

Kiedy pilnie po pomoc

Dzwoń pod 112, jeśli po wypróżnieniu krwawienie jest obfite, stolec jest czarny i towarzyszą mu zawroty głowy, omdlenie, duża słabość, bladość lub silny ból brzucha. Takie objawy mogą oznaczać poważną utratę krwi.

Najczęstsze pytania

Czy test FIT boli albo jest nieprzyjemny?

Nie. Pobranie próbki wymaga tylko przygotowania i zebrania niewielkiej ilości stolca do probówki. Nie ma tu żadnych zabiegów medycznych.

Czy mogę zrobić test FIT, jeśli jem dużo mięsa albo mam anemię?

Test FIT wykrywa krew ludzką, więc zwykle nie reaguje na dietę tak jak dawne testy. Anemia jest natomiast powodem do konsultacji lekarskiej, a nie tylko do wykonania testu. Zgłoś ją lekarzowi przy skierowaniu.

Jak często powtarzać test?

W programie NFZ test wykonuje się co dwa lata u osób w wieku 50–74 lat. Częstszy termin, np. po wcześniejszych polipach lub w rodzinie z nowotworem jelita grubego, ustala lekarz, który zna Twoją historię choroby.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Jeśli masz niepokojące objawy, skontaktuj się z lekarzem, a w nagłych przypadkach dzwoń pod 112.