Atak paniki: co dzieje się w ciele i jak sobie pomóc
Nagłe kołatanie serca, duszność i lęk, że zaraz się coś stanie, potrafią przestraszyć. Wyjaśniamy, skąd biorą się objawy paniki, czym różnią się od zagrożenia dla serca i kiedy szukać pomocy.
Nagły napływ silnego lęku, który narasta w ciągu kilku minut, bywa bardzo przerażający. Wiele osób myśli wtedy, że ma zawał albo zaraz zemdleje. Dobra wiadomość jest taka, że atak paniki (ostry epizod silnego lęku z objawami w ciele) sam przemija, a z czasem można nauczyć się go rozpoznawać i łagodzić. Poniżej opisujemy, jak to wygląda i co warto zrobić.
Co dzieje się w ciele podczas ataku
Lęk uruchamia tzw. reakcję walcz lub uciekaj, czyli dawny mechanizm obronny organizmu. Wydziela się adrenalina, dlatego serce bije szybciej, oddech przyspiesza, mięśnie się napinają, a skóra może być zimna lub spocona. Te reakcje są naturalne, ale w ataku paniki pojawiają się bez realnego zagrożenia.
Najczęściej opisywane objawy to:
- kołatanie serca i uczucie „wyskakującego” serca,
- duszność lub uczucie braku powietrza,
- ucisk lub ból w klatce piersiowej,
- zawroty głowy, drżenie, mrowienie dłoni i warg,
- nudności, uczucie ścisku w gardle,
- poczucie odrealnienia (wrażenie, że otoczenie jest obce) lub strach przed utratą kontroli.
Szczytowy moment zwykle trwa kilka do kilkunastu minut. Po tym czasie objawy stopniowo słabną.
Atak paniki a problem z sercem
Objawy paniki bywają podobne do chorób serca, dlatego tak ważne jest, by nie zgadywać na własną rękę. Nie da się tego rozstrzygnąć samym uczuciem. Jeśli ból w klatce piersiowej pojawia się po wysiłku, promieniuje do lewego ramienia, żuchwy lub pleców, towarzyszy mu zimny pot, duszność w spoczynku albo utrata przytomności, traktuj to jak stan zagrożenia życia.
Warto pamiętać, że osoby z chorobami serca także mogą przeżywać lęk, dlatego każdy nowy, silny epizod z objawami w klatce piersiowej należy skonsultować z lekarzem.
Co pomaga w trakcie i między atakami
W czasie ataku pomaga przede wszystkim spokojny, wolny oddech. Spróbuj wdychać powoli nosem przez około cztery sekundy, a wydychać ustami przez nieco dłużej. Dobrze działa też uziemienie: oprzyj stopy o podłogę, poczuj chłód lub strukturę przedmiotu, nazwij w myślach kilka rzeczy wokół siebie. Przypomnij sobie, że objawy są nieprzyjemne, ale nie są niebezpieczne i miną.
Między atakami warto zadbać o rytm dnia:
- regularny sen i pory posiłków,
- ograniczenie kofeiny oraz napojów energetycznych, które mogą nasilać kołatanie serca,
- ruch dostosowany do własnych możliwości, np. codzienny spacer,
- unikanie alkoholu jako sposobu na uspokojenie, bo po chwilowej uldze często wraca większy niepokój.
Skuteczną formą pomocy bywa psychoterapia poznawczo-behawioralna, która uczy rozpoznawać i stopniowo oswajać lękowe myśli oraz unikania. Decyzję o terapii i ewentualnym leczeniu farmakologicznym podejmujesz razem z lekarzem lub psychologiem. Nie odstawiaj samodzielnie leków, które zostały Ci zalecone.
Jeśli zauważasz, że obniżony nastrój i brak energii nasilają się w jesieni, przeczytaj też tekst o jesiennym spadku nastroju i depresji sezonowej.
Kiedy do lekarza
Umów wizytę u lekarza rodzinnego lub psychiatry, jeśli:
- ataki się powtarzają i zaczynasz unikać miejsc lub sytuacji, bo boisz się kolejnego ataku,
- lęk utrudnia pracę, naukę, sen lub relacje z bliskimi,
- po atakach pojawia się stały niepokój o zdrowie i ciągłe sprawdzanie ciała,
- pojawiają się myśli o rezygnacji z życia lub samookaleczeniu.
Przed wizytą zapisz, kiedy ataki się pojawiają, jak długo trwają i co je poprzedzało. Taka notatka bardzo pomaga lekarzowi.
Kiedy pilnie po pomoc
Dzwoń pod numer 112, jeśli ból w klatce piersiowej jest silny lub nie ustępuje, towarzyszy mu duszność w spoczynku, zimny pot, osłabienie jednej strony ciała, zaburzenia mowy, utrata przytomności albo myśli o odebraniu sobie życia. Nie czekaj, aż objawy miną same. Lepiej wezwać pomoc i usłyszeć, że to lęk, niż zlekceważyć zawał lub udar.
Informacje o dostępnej pomocy psychologicznej i psychiatrycznej znajdziesz na stronie pacjent.gov.pl.
Najczęstsze pytania
Czy atak paniki może być groźny dla życia?
Sam atak paniki nie uszkadza serca ani mózgu i nie prowadzi bezpośrednio do śmierci. Trzeba jednak zawsze wykluczyć przyczyny somatyczne, zwłaszcza gdy objawy pojawiają się po raz pierwszy lub różnią się od dotychczasowych.
Czy można zapobiec kolejnym atakom?
Nie ma gwarancji, ale regularny sen, ograniczenie kofeiny i alkoholu, ruch oraz terapia poznawczo-behawioralna zmniejszają częstość i siłę ataków u wielu osób. Najlepiej ustalić plan z lekarzem lub psychologiem.
Czy mogę porozmawiać o tym z kimś bliskim?
Tak, rozmowa z zaufaną osobą często zmniejsza poczucie wstydu i osamotnienia. Możesz poprosić bliskich, by w trakcie ataku mówili spokojnie i pomogli Ci skupić się na oddechu.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Jeśli masz niepokojące objawy, skontaktuj się z lekarzem, a w nagłych przypadkach dzwoń pod 112.
