Samotność a zdrowie: jak ją rozpoznać i od czego zacząć, gdy brakuje bliskich

Każdy czasem czuje się samotny, zwłaszcza po przeprowadzce, stracie bliskiej osoby albo w długie jesienne wieczory. Warto jednak wiedzieć, że długotrwały brak bliskich kontaktów to nie tylko kwestia samopoczucia. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO, organizacja zajmująca się zdrowiem na świecie) izolacja społeczna i samotność są powiązane z gorszym zdrowiem fizycznym i psychicznym, dlatego coraz częściej traktuje się je jako ważny temat profilaktyki.

Czym różni się samotność od samotnego życia

Samotne życie to stan obiektywny: mieszkasz sam i masz mało kontaktów z innymi. Samotność to subiektywne odczucie, że brakuje ci relacji, na których ci zależy. Można mieszkać z rodziną i czuć się samotnie, a można żyć w pojedynkę i być zadowolonym. Dlatego nie każdy, kto jest sam, potrzebuje pomocy, ale każdy, kto długo cierpi z powodu tego uczucia, powinien o nim pomyśleć poważnie.

Psychologowie rozróżniają samotność chwilową, która pojawia się przy zmianach życiowych i zwykle mija, oraz samotność przewlekłą, trwającą miesiącami. To właśnie ta druga wiąże się z większym obciążeniem dla organizmu.

Jak samotność wpływa na ciało i psychikę

Badania obserwacyjne, czyli takie, które śledzą grupy ludzi przez lata, pokazują, że osoby długo samotne częściej zgłaszają gorszy sen, obniżony nastrój i lęk. Część z nich ma też wyższe ryzyko problemów z sercem i układem krążenia. Warto pamiętać, że to są zależności, a nie dowód, że samotność sama powoduje choroby. Na zdrowie wpływa wiele czynników jednocześnie, takich jak wiek, dochody, przewlekłe choroby czy palenie.

Samotność potrafi też nakręcać złe nawyki. Osoba, która nie ma z kim wyjść na spacer, częściej siedzi w domu, je mniej regularnie i rzadziej chodzi do lekarza.

Sygnały, że warto się nad tym zastanowić

Zwróć uwagę, czy od kilku tygodni dzieje się u ciebie choć kilka z poniższych rzeczy:

• unikasz zaproszeń albo sam ich nie wysyłasz, bo nie wiesz, po co miałbyś wychodzić,
• większość dnia spędzasz bez żadnej rozmowy, także telefonicznej,
• czujesz smutek, pustkę lub przygnębienie częściej niż zwykle,
• śpisz gorzej albo za dużo, a rano nie masz energii,
• przestało cię cieszyć to, co kiedyś lubiłeś,
• myśli krążą wokół tego, że nikomu nie jesteś potrzebny.

Jeśli rozpoznajesz kilka z tych punktów, nie musisz od razu niczego diagnozować. Warto jednak porozmawiać o tym z lekarzem rodzinnym, który oceni, czy potrzebna jest dalsza pomoc.

Małe kroki, które realnie pomagają

Budowanie relacji zwykle nie zaczyna się od wielkich gestów. Lepiej działa regularność niż jednorazowy wysiłek. Można spróbować:

1. ustalić stały punkt w tygodniu, np. wspólny spacer, zajęcia w bibliotece albo wyjście na zakupy z kimś znajomym,
2. wrócić do kontaktu z kimś, z kim dawno nie rozmawiałeś, pisząc krótką wiadomość bez oczekiwania od razu na spotkanie,
3. dołączyć do grupy opartej na wspólnym zainteresowaniu: chóru, klubu seniora, wolontariatu lub zajęć ruchowych,
4. ograniczyć czas spędzany przed ekranem na rzecz aktywności, w których spotykasz innych ludzi,
5. dbać o ruch na świeżym powietrzu, bo sam spacer poprawia nastrój i sen.

Dla osób starszych bardzo ważne bywa też utrzymanie zwykłej rutyny, np. stałych pór posiłków i wizyt u lekarza. Zmiany warto konsultować z lekarzem, zwłaszcza gdy przyjmujesz leki lub masz przewlekłe choroby.

Pomocny może być także kontakt z organizacjami wsparcia. Informacje o dostępnej pomocy psychologicznej w swojej okolicy znajdziesz na stronie pacjent.gov.pl.

Kiedy do lekarza

Idź do lekarza rodzinnego, jeśli samotność lub smutek utrzymują się dłużej niż dwa tygodnie, zaczynają wpływać na pracę, sen, jedzenie albo codzienne obowiązki. Lekarz może zapytać o nastrój, sen i ogólny stan zdrowia, a także pomóc w skierowaniu do psychologa lub psychiatry. Nie musisz czekać, aż sytuacja będzie „wystarczająco poważna”.

Kiedy pilnie po pomoc

Jeśli myślisz o tym, by zrobić sobie krzywdę, lub czujesz, że nie dasz rady bezpiecznie przetrwać najbliższych godzin, nie zostawaj z tym sam. Zadzwoń pod numer alarmowy 112 albo skorzystaj z całodobowego Telefonu Zaufania dla Dorosłych w Kryzysie Emocjonalnym pod numerem 116 123. W sytuacji zagrożenia życia i zdrowia zawsze wybieraj 112.

Najczęstsze pytania

Czy samotność może być chorobą?

Samotność sama w sobie nie jest rozpoznaniem chorobowym, ale przewlekłe poczucie osamotnienia może prowadzić do problemów ze snem, nastrojem i zdrowiem somatycznym. Dlatego warto je traktować poważnie.

Czy zwierzęta domowe mogą pomóc?

Dla wielu osób kontakt ze zwierzęciem jest źródłem spokoju i codziennej struktury dnia. Nie zastąpi on jednak relacji z ludźmi, a przy wyborze zwierzęcia warto uwzględnić swoje możliwości finansowe i zdrowotne.

Ile czasu trzeba, by poczuć efekty nowych znajomości?

Zwykle potrzeba kilku tygodni regularnych spotkań, zanim relacja zacznie być bliższa. Najważniejsza jest cierpliwość i powtarzanie kontaktu, nawet jeśli pierwsze próby wydają się niezręczne.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Jeśli masz niepokojące objawy, skontaktuj się z lekarzem, a w nagłych przypadkach dzwoń pod 112.